Artistiek en Algemeen Directeur Marjan Doom
Prof. Marjan Doom is dierenarts met een doctoraat in de anatomie. Als directeur van GUM & Plantentuin, dat zijn deuren opende in oktober 2020, zet ze de missie en visie van het museum uiteen.
De permanente tentoonstelling nodigt uit tot reflectie op wetenschappelijk denken en het proces van kenniscreatie. De collectie wordt gelezen als een materieel spoor van de menselijke zoektocht naar kennis: vol twijfel, interpretatie en verandering. Deze benadering onderstreept de rol van de universiteit als motor voor kritisch burgerschap.
Deze positionering maakt het GUM tot een uitgesproken innovatieve speler binnen het internationale museale landschap, waar het experiment actief wordt opgezocht en omarmd.
Met deze aanpak kiest het GUM resoluut voor multiperspectivisme. Het museum functioneert als een plek waar wetenschap, kunst en samenleving elkaar ontmoeten, en waar ruimte is voor frictie, verbeelding en kritische reflectie. Artistiek onderzoek krijgt er een volwaardige plaats, met kunstenaars als onderzoekers die nieuwe manieren ontwikkelen om kennis te benaderen en te bevragen.
Het GUM stelt daarbij expliciet de rol van meerstemmigheid in kennissystemen ter discussie en houdt zo ook de wetenschappelijke gemeenschap zelf een spiegel voor.
Als auteur van Het Museum van Twijfel en spreker bij TEDx verkent Marjan Doom consequent de waarde van onzekerheid, verbeelding en innovatie binnen wetenschap en musea.
Sinds de opening van het GUM & Plantentuin cureerde ze onder meer de tentoonstellingen Phallus. Norm en Vorm, Wonderkamer van de Waarheid en BORDERS, waarin telkens de spanning tussen kennis en interpretatie centraal staat.
Marjan is lid van de adviesraad van Musea Brugge, lid van de raad van bestuur van Plantentuin Meise en van Forum Wissen. Ze was vijf jaar lid van de raad van KASK school of Arts (2020-2025).
Sinds februari 2024 is Marjan als deeltijds professor verbonden aan de onderzoeksgroep Cultuur & Educatie van vakgroep Onderwijskunde Universiteit Gent.
Het museum van de twijfel – in tweede druk met nieuw nawoord van Marjan Doom
Twijfel. Voor sommigen voelt het als een last, voor anderen als een uitnodiging tot dieper denken. Voor onze directeur Marjan Doom is twijfel een onmisbare motor van wetenschap én kunst. In haar boek Het museum van de twijfel – nu in tweede druk, met een nawoord ter gelegenheid van onze vijfde verjaardag – onderzoekt ze hoe een museum ruimte kan scheppen voor schoonheid, kwetsbaarheid en complexiteit, zonder de geloofwaardigheid van wetenschap te verliezen.
Prof. Marjan Doom presenteerde voor de Association of Art Museum Directors (organization of art museum directors from the United States, Canada, and Mexico) met de boodschap "Hoop".
Prof. Marjan Doom koos voor een wetenschappelijk-filosofische benadering.
Waarom?
"...Ik kwam tot de conclusie dat het in de meeste van die musea ontbrak aan schoonheid en dat er vaak nadruk wordt gelegd op succesverhalen, terwijl je als toeschouwer hiermee niet connecteert. Algauw kwam de beslissing, ook als groep, niet het klassieke platform aan te bieden voor wetenschapscommunicatie. In het GUM willen we iets vertellen over hoe wetenschap werkt, over het proces, maar ook over de menselijkheid van wetenschap. We gaan dit bewust niet verdoezelen of wegsteken, want in die kwetsbaarheid zit ook schoonheid. Die schoonheid toon je door de verhalen, maar ook door de museale beleving. Naast inhoud is de beleving even belangrijk, voor mij is een museum een plek voor bezinning...."
Marjan Doom schreef in de zomer van 2021 een column over het belang van cultuur in het onderwijs in DeStandaard.
Reik naar de diepte
Marjan Doom, zomer 2021
Vooruitgang is meer dan kennis vreten en financieel succes najagen. Geef onze kinderen net méér urenartistieke vorming, schrijft Marjan Doom. De echte winst zit niet in de hoogte, maar in de breedte van de dialoog ende diepte van onze relaties.
Onlangs mocht ik een try-out meemaken van een performance van het kunstenaarsduo Robbert&Frank Frank&Robbert. Geheel in hun stijl speelde de performance op een dunne lijn tussen ludiek, waarachtig, reflectief en uitdagend. Mijn partner en ik schoven elkeen stoel aan de kopse kant van een tafel om onder begeleiding van het duo in hun virtueel georkestreerde wereld te duiken. Ze gidsten ons langs een spel van lijnen, landschapstekeningen en figuren die zich ergens tussen Egyptische tempelwachters en de Nazcalijnen in Peru situeerden. Het schouwspel voelde als een mix tussen een David Attenborough-documentaire over het heelal en de film Time bandits van Terry Gilliam.
Na afloop moesten we het eerste wat ons voor de geest kwam met krijt op tafel tekenen. Wat wilden we met elkaar delen om een gesprek op gang te brengen? Wat volgde, was een door de kunstenaars gemodereerd debat, dat vertrok van vrije associatie en rustig evolueerde naar verbindend inzicht. Relatietherapie in de beste vorm, eigenlijk. En ‘relatie’ bedoel ik in de ruimste betekenis: elke relatie van mens tot mens.
Toen ik buiten ging, werd ik overvallen door ontroering. Ik voelde plots hoezeer ik dit had gemist. Niet alleen het momentum zelf, maar ook de heerlijke nagesprekken. Samen de gedeelde ervaringen analyseren, tot wel dagen nadien. De impact van zo’n ervaring kan bij mij lang in de kleren kruipen. En wat kan ik daarvan genieten. De gesprekken zetten zich voort met vrienden met wie we onze beleving delen. Krachtig, hoe het effect van één performance zich exponentieel in de geesten verspreidt.
Drempelverlagers
Om tot nieuwe denkprocessen te komen hebben we huizen van bezinning en mediatoren nodig. Ceremoniemeesters in de contemplatie. Wie is beter geplaatst dan kunstenaars? Zij die bij uitstek zoeken naar een taal in woord, vorm of beeld om een dialoog met de kijker aan te gaan, om aan te zetten tot reflectie. Waar kunnen we die rituelen beter een plaats geven dan in kunst- en cultuurhuizen? Daar noopt de omgeving tot vertraging, tot in het moment zijn, weg van een context die ons zo snel mogelijk moet laten consumeren om plaats te maken voor de volgende klant.
Alleen door onze kinderen verbindende en verdiepende competenties mee te geven, zullen we erin slagen de som groter te maken dan de delen
Als iets de voorbije maanden duidelijk is geworden, dan is het wel dat een echte connectie maken met de ander niet in ons DNA zit ingebakken. Onze naaste ‘andere’ zoeken we vanuit een evolutionaire overlevingsdrang wel op. Maar de ander in een wereld die buiten onze nabijheid en het bekende ligt, komt minder natuurlijk op ons pad. Om die ander te bereiken hebben we drempelverlagers nodig, facilitators of ceremoniemeesters die het proces begeleiden. Tot echte dialoog komen is een vaardigheid die we moeten leren, een competentie die we bij onze kinderen moeten aanwakkeren. Een vaardigheid waarin we tijd moeten investeren en waarvoor we plekken moeten construeren om ze te oefenen.
Blokfluit
Hoe vroeger kinderen in contact komen met kunst en cultuur, hoe groter de kans dat ze later actieve cultuurparticipanten worden die zich op een constructieve manier kunnen verhouden tot ‘de ander’ en/of zelf optreden als ceremoniemeesters die de dialoog katalyseren.
We zouden onze kinderen net méér uren artistieke vorming moeten gunnen in plaats van ze af te bouwen. Niet om ze blokfluit te lerenspelen, maar om ze met de juiste wapens de arena in te sturen om te bouwen aan een wereld met meer zelfinzicht en een verbindend discours. Alleen door toekomstige generaties verbindende en verdiepende competenties mee te geven in plaats van hen tot droge kennisvreters op te leiden, zullen we erin slagen de som groter te maken dan de delen. Om vanuit individuele geesten een collectieve mensheid te vormen. En mag dat niet het droombeeld zijn dat we nastreven, ook al is het misschien utopisch? Eerder dan blind de wortel van de vooruitgang volgens het winstmodel achterna te lopen.
Vooruitgang hoeft niet te impliceren dat we alsmaar in de hoogtemoeten werken. Het kan net zo goed in de diepte en de breedte. Daar zijn we volgens mij nodig aan toe. Er valt niet zoveel meer winst in de hoogte te halen. Sneller, hoger en verder: mag ik passen? Het maatschappelijke model waar we ons vandaag in schikken, is voornamelijk gericht op succes. We draaien met z’n allen mee in een logica waarvan we voelen dat ze wringt met ons mens-zijn. -Investeren in kunst en cultuur betekent investeren in groei in de diepte en in de breedte.
‘The next big thing will be a lot of small things’, schreef kunstenaar Thomas Lommée in 2015 op de gevel van de Universiteit Gent. Misschien ligt het volgende grootse wel vervat in intieme gesprekken. Ik schuif graag mee aan tafel.
