Wat doet een urinestaal in het museum? Verhalen uit BORDERS die blijven nazinderen
Hoe beleef je een tentoonstelling als je er maandenlang achter de schermen aan meewerkt? We vroegen ex-MuST'er en voormalig stagiair Robbe Rooms om vijf objecten te kiezen die hem het meest raakten. Hieronder neemt hij je mee door BORDERS.
In oktober begon ik aan een stage bij GUM & Plantentuin, die een maand na de opening van BORDERS ten einde loopt. De opening van de expo was ongetwijfeld het hoogtepunt, zeker aangezien ik intensief meewerkte aan de communicatie er rond. Als kers op de taart van mijn stage koos ik vijf objecten en verhalen die voor mij het belangrijkst, het mooist of het meest inspirerend zijn. Hopelijk zie jij er ook de schoonheid van in.
Wie ben ik?
Ik ben Robbe Rooms en heb er een beroepsinlevingsstage van zes maand opzitten bij GUM & Plantentuin, waarin ik mij vooral gefocust heb op digitale communicatie. Hiervoor heb ik webpagina's, nieuwsbrieven en sociale media content gemaakt. De opening van een nieuwe tentoonstelling is natuurlijk belangrijk voor communicatie, dus heb ik mij samen met mijn communicatie collega's sterk verdiept in BORDERS om die online zo goed mogelijk in de markt te zetten. Hiervoor heb ik alle teksten veelvoudig (na)gelezen en de fysieke opbouw nauwgezet opgevolgd, om op sociale media ons publiek zo nu en dan een sneak peak te geven.
Voor ik aan mijn stage begon heb ik vier jaar deel uitgemaakt van MuST, het Museum Studentteam van GUM & Plantentuin. Daar kreeg ik niet alleen een rijke blik achter de schermen van het museum, maar mocht ik bijna twee jaar voor de opening van BORDERS al mee brainstormen voor de expo die toen nog in een verre toekomst lag. Zo nu en dan kregen we met MuST een update over het ontwikkelingsproces van BORDERS, waarvan ik de laatste maanden dus veel intensiever meemaakte. De expo bestaat uit ruim honderd objecten, kunstwerken en verhalen, dus het spreekt voor zich dat sommige mij meer aanspreken dan anderen. Als een soort van epiloog in mijn stage deel ik nu enkele van mijn favoriete verhalen uit BORDERS, en leg ik uit waarom deze er voor mij uit springen.
Babypakje van Guy T'sjoen en Milan Vansevenant
Als je het kind van iemand bent, dan is dat toch overal zo? Wel, niet altijd. Het babypakje dat in BORDERS te zien is, die behoort tot het kindje dat geadopteerd werd door Guy T'sjoen en Milan Vansevenant. Zij hebben het kind geadopteerd van een draagvrouw uit Californië, waarbij zij allebei officieel vader van het kind werden volgens de wetgeving daar. Toen ze met het kind naar België terugkeerden, was dat echter niet meer het geval. In België was het toen niet mogelijk dat een kind officieel twee papa's of twee mama's had.
Intussen is de wetgeving aangepast en kunnen steden en gemeentes zelf kiezen de regelgeving bij hen aan te passen, waardoor homoseksuele koppels wel beiden officieel ouder kunnen zijn van het kind dat ze opvoeden. Gelukkig voor het koppel heeft hun thuisstad, Gent, die aanpassing gemaakt. Guy en Milan zijn nu dus alle twee papa van hun kind, maar het verhaal doet je wel nadenken over grenzen. Over hoe een wetgeving invloed heeft over onderlinge relaties en dat relaties veranderlijk zijn afhankelijk van je locatie. Het klinkt voor mij wat surreëel. Het valt mij hier, tot slot, ook op dat de wetgeving in Californië hier vooruitstrevender is dan die van België. Gek, want wij gaan er altijd van uit dat België vrij progressief is en de VS conservatiever dan ons.
Urinestaal
Ja, er staat pipi in een museum. Raar, toch? Of is het net raar dat we dat raar vinden? Veel mensen vinden het misschien zelfs een beetje vuil of zelfs ongepast. Urine zien we vaak als iets dat vies is. Het mag dan wel afval uit ons lichaam zijn, maar het is ook heel universeel. We bezoeken allemaal meerdere keren per dag het kleinste kamertje, en toch is het een beetje taboe. De urine die hier staat is er van de Nederlandse curator Ruben Verwaal. Hij doet onderzoek naar lichaamssappen, maar vond er geen in de collecties van wetenschapsmusea. Dus doneerde hij een van zijn lichaamssappen voor die collecties.
Dit urinestaal, dat inmiddels meer dan tien jaar oud is overigens, maakt deel uit van het eerste deel van BORDERS: VREEMD(ELING). Dit deel van de expo gaat over de grenzen van onszelf, zoals die van ons lichaam. Maakt urine deel uit van ons lichaam? Wij maken het zelf aan, maar dumpen het in de wc en lopen er van weg. Voor ik naar toilet ga, dan maakt mijn pipi deel uit van mijn lichaam, maar is die pipi nog een deel van mij nadat ik ze heb doorgespoeld? Ik heb er de laatste tijd (te) veel over nagedacht, en ja, vooral als ik op toilet zat...
Maquette urinoir
Om nog even in een gelijkaardige sfeer te blijven kijk ik naar de maquette van een urinoir die recht tegenover het urinestaal staat. Het is een schaalmodel van een urinoir zoals er vroeger een aantal in Gent verschenen. Net zoals bij de meeste urinoirs vandaag de dag bevindt er zich een muurtje rond de openbare wc om wat privacy te bieden, maar toch ook niet te veel. De muurtjes staan op poten, waardoor passanten (en passerende politie) makkelijk kunnen zien hoeveel mensen er zich in de toiletruimte bevinden. Dit als oplossing voor een probleem dat zich voordeed bij eerdere ontwerpen, waarbij het afschermende muurtje wel tot op de grond kwam.
Het was namelijk zo dat er in Gent (in tegenstelling tot verschillende andere steden) vroeger geen herbergen waren die gebruikt werden door homoseksuele mannen om elkaar te ontmoeten. Openbare toiletten boden een gemakkelijke oplossing om samen met (onbekende) mannen eventjes wat plezier te beleven. De vraag was natuurlijk hoe je wist wie er open stond voor een gezamenlijk toiletbezoekje; met wie kon je over een bepaalde grens gaan? Hiervoor waren er geheime gebaren of codes, zoals de 'hanky code' waarbij een gekleurde zakdoek hintte naar de seksuele handeling waarnaar je opzoek was. Toegangscodes als deze zorgen voor een veiligere setting of gevoel, waardoor er een safe(r) space ontstaat waarbij er een grens valt tussen mensen die tot een bepaalde groep horen en mensen die erbuiten vallen. Zelf maak ik geen gebruik van deze openbare wc's of de hanky code, maar ik hecht wel veel belang aan safe(r) spaces waar ik mij samen met mijn vrienden en community veilig en vrij kan voelen.
The Endless Wall van Hamada Elkept
BORDERS bevat ook verschillende kunstwerken en The Endless Wall van Hamada Elkept springt er voor mij uit. De kunstenaar woont in Brussel en is afkomstig uit Palestina. Op het schilderij zien we verschillende mensen die met van alles bezig zijn: op een iPad, met een muziekinstrument of aan het roken. Tussen de mensen staan er muren en ondanks dat ze elkaar wel zien lijkt niemand in interactie met elkaar. Hamada Elkept verwijst ermee naar de Israëlische afscheidingsmuur aan en in de Westelijke Jordaanoever.
Voor mij zit er ook veel symboliek achter. Ik zie hierin dat mensen geen verbintenis met elkaar aangaan, maar zich bezighouden in hun wereld, in hun bubbel. Het toont hoe we soms afgesloten leven van elkaar. We bewegen wel naast elkaar, maar staan niet genoeg open voor elkaar. Daardoor kennen we elkaar niet goed, begrijpen we elkaar niet goed en zien sommige mensen ‘De Ander’ als een bedreiging of zelfs vijand. Elkaar niet goed kennen is niet per se een probleem, denk ik, maar geen begrip of respect tonen voor anderen leidt tot wrijving, problemen en ongelijkheid.
Trans - Et alors? van Lieve Blancquaert
Tot slot neem ik je nog even mee naar de serres, want BORDERS bevindt zich niet alleen in het museum. De Plantentuin is ook een inspirerende en rustgevende plaats waar kunst tentoongesteld kan worden. Hier hangt nog één van mijn favoriete kunstwerken die bij BORDERS hoort. Of ja, het is niet echt één object, want het gaat over zes foto’s die hier te zien zijn. Het zijn foto’s die Lieve Blancquaert heeft gemaakt voor het boek Trans – Et alors? van Piet Hoebeke en Marijke Libert. De portretten tonen trans mensen op een zeer mooie manier. Wat mij het meeste aanspreekt eraan is hoe zacht, teder en intiem de foto’s aanvoelen, alsof je je echt bij deze mensen bevindt. Zeker de foto’s van Joppe en Maliqua hebben een uitstraling die bijna magisch is, waardoor ik er gewoon instant vrolijk van word.
