Coming soon! Opening uitgesteld.
Vorige pagina

Uitstel GUM is geen afstel GUM

- Opiniebijdrage GUM-gids Marc Cosyns -

Als Forum voor Wetenschap, Twijfel & Kunst wil het GUM op de website een platform bieden aan opinies van o.a. medewerkers, onderzoekers, kunstenaars, gidsen, vrijwilligers en studenten. Vandaag neemt Marc Cosyns de pen ter hand. Marc is één van de buren van het GUM en één van de gidsen die de voorbije maanden werden opgeleid om scholen en groepen in het nieuwe museum rond te leiden.

26.
03.
2020
Verhalen

Mijmeringen van een GUM-gids en buurtbewoner

Onwezenlijk

21 maart

Wat het mooiste en boeiendste weekend van het universitaire jaar zou worden is uitgesteld. Niet afgelast! En de reden is niet een oorlog maar een volksgezondheidscrisis, met politieke en economische oorzaken en gevolgen. En dat vergt geen oorlogsretoriek maar out of the box denken met preventie en solidariteit als kernwoorden

 ‘Soms moet je met een wit blad beginnen om tot nieuwe inzichten te komen’ slogande men nog in het Gentse graffitisteegje op 4 maart. Het was meer dan een openingsstunt! Universiteit en stad, religie en vrijdenken, wetenschap, twijfel en kunst zevenkleurden samen tot  wit  als start voor een grandioos openingsfeest.

“Het start al bij de hypothese. Mag je zo maar alles onderzoeken? Mag je zomaar op eender welke manier gegevens verzamelen?”

Bij onze eerste testrondleiding met de gidsen in opleiding op 6 maart, voor het vierde jaar wetenschappen van Sint-Bavohumaniora, wilden we zeker verwijzen naar‘Corona’. Als actueel voorbeeld van ethische vragen die kunnen rijzen bij dataverzameling. Chaos is het eerste ‘instrument’ van de zeven die curator Marjan Doom bespeelt en waarmee wij onze testgroep bevragen. Wetenschappelijk onderzoek start met een hypothese. Daarna probeer je die te testen. Daarvoor worden gegevens verzameld. Daarna interpreteer je je gegevens in de hoop natuurlijk je hypothese te bevestigen. Dat weten die 15-jarigen. “Bij elke stap word je geconfronteerd met ethische dilemma’s”, repliceert Philippe, onze testgids van dienst. “Het start al bij de hypothese. Mag je zo maar alles onderzoeken? Mag je zomaar op eender welke manier gegevens verzamelen?” Het zijn ja-neen vragen die hen meteen doen twijfelen en nuanceren. “Hoe ga je nu om met deze gegevens, hoe moet je ze interpreteren? Welke gegevens gebruik je of gooi je overboord?” Er is een leerling die zelf het voorbeeld van ‘die Chinese dokter’ brengt. “De Chinese overheid ontkende en verzweeg gegevens. Die dokter is blijven verder werken en aan corona gestorven maar dat hebben ze pas later toegegeven, hoe erg”, zegt een andere leerling.

“De wetenschapper heeft een zeer moeilijke taak om steeds eerlijk te zijn over de gegevens. En het goede te willen doen, wat niet altijd hetzelfde betekent voor iedereen natuurlijk. Daar gaat het over bij ethisch handelen.” De leerlingen zijn meteen mee, sneller dan we hadden verwacht. Ze volgen Philippe enthousiast naar de volgende tafel met sleutelstukken over twijfel.

Na die eerste testrondleiding twijfelde niemand eraan dat de tweede op 11 maart ook zou plaatsvinden. Maar de dag zelf hadden de scholen alle uitstappen opgeschort. We testten het dan maar uit met enkele medewerkers van het museum en plantentuin die zich zo goed mogelijk probeerden in te leven in het hoofd van 5de jaars sportwetenschappen. We hadden er drie gepland. ‘We’, dat zijn Alice, Philippe, en ik, drie GUM-gidsen in opleiding. Een α, een β en γ van verschillende leeftijd, achtergrond en interesse. Annelies, de verantwoordelijke van de educatieve werking en gidsopleiding heeft ons ‘gematcht’ op wetenschappelijke basis. Matchen is mogelijk onnodig Engels, durf ik denken als lid van de Nederlandse Taalunie. Hoe zou Annelies ons doen/laten passen hebben, met elkaar in overeenstemming gebracht, laten stroken, gecombineerd, gekoppeld? We vragen het ons af. Ze heeft hiervoor een model gebruikt. We leerden dat een model zijn beperkingen heeft, maar we geloven haar, of is het vertrouwen? Bij ons drie heeft haar model alleszins gewerkt, ondanks onze verschillende verwachtingen. Kan je verwachtingen meten?

Meten is het thema van de sleutelstukken op de vierde tafel. De testleerlingen zijn gefascineerd door allerlei meetinstrumenten maar we laten hen kijken naar het beeld van de Senufo-tweeling afkomstig uit een West-Afrikaanse Senufo-stam. “Het zou gemaakt zijn om de moeder er aan te herinneren dat elk kind evenveel liefde moet krijgen of werd het vereerd om de gelijkheid te bezweren? Kan je liefde meten? Zijn tweelingen identiek?”. Philippe vraagt de leerlingen een logo voor tweelingen te tekenen. Ze laten hun verbeelding de vrije loop, wat ons meteen brengt bij het vijfde instrument van de wetenschapper. We proberen in het hoofd van Corneel Heymans te vertoeven. Hij is onze UGentse nobelprijswinnaar die ervoor zorgt dat we in sommige universitaire rankings zo hoog staan. “Hoe probeerde hij zijn proefdieren met respect te behandelen en er zoveel mogelijk verschillende proeven mee te doen die zelfs niet uitgingen van de beginhypothese?” Sommigen reageren meteen emotioneel op de foto van de twee geteste honden. “Muizen, ja. Maar honden!?”

"De wetenschapper heeft een zeer moeilijke taak om steeds eerlijk te zijn over de gegevens. En het goede te willen doen, wat niet altijd hetzelfde betekent voor iedereen natuurlijk. Daar gaat het over bij ethisch handelen."

“Zouden de leerlingen bereid zijn om zich te laten besmetten met een variant van het coranavirus?”

We verzamelen de leerlingen om te reflecteren over het gebruik van dierenproeven en het zoeken naar alternatieven. “Zouden zij bereid zijn om zich te laten besmetten met een variant van het coranavirus?” Twee van hen hebben gelezen dat proefpersonen er € 4.000 kunnen voor krijgen om de stap van proeven met muizen over te slaan. Weliswaar niet uit respect voor die muizen maar om als eerste het vaccin te vinden. De link naar kennis verzamelen is gauw gemaakt bij tafel zes. Daar staan de leerlingen in bewondering voor de geestenprauw of boomstamkano. Hij heeft geen bodem, en de voor- en achterkant zijn met houtsnijwerk versierd. De erop afgebeelde passagiers zijn mythische dieren die waarschijnlijk geesten van overledenen voorstellen. Het is een ritueel object waarbij we het object als  kunst bevragen maar ook de ethische problematiek van restitutie aankaarten. “Men doet hier toch niet hetzelfde als in het Africa Museum!”, is een van de reacties. “Hier ligt een kaartje met de toestemming die men heeft gekregen van de Asmat Papoea’s van het eiland Nieuw-Guine”. Een zucht van opgelucht gerechtigheidsgevoel is in de groep te vrijwaren.

Een van de leerlingen drukt enthousiast uit dat het hier toch wel spannend is in dit museum. Eigenlijk hadden ze het allemaal niet zo boeiend verwacht. “En het wordt nog spannender als we naar de laatste tafel gaan”, kan Philippe zijn eigen geestdrift niet verbergen. “Volg me langs deze kant van de tafel om vanuit deze richting te kijken naar…”

Beste lezer, ik had bijna geschreven: ga vlug ook kijken naar dat sleutelstuk over het netwerk, het zevende instrument van de wetenschapper. Maar voorlopig kan dit niet. Het zebrapad naar de toegang is leeg als ik mijn dagelijkse toer door het Citadelpark loop via de stedelijke musea van Schone Kunsten en Actuele Kunst. Maar ik weet dat de opening niet is afgelast, dat alles klaarligt voor een denderend feest dat we hopelijk vlug samen mogen vieren.

Onze rector, Rik Van De Walle had ook zo naar de opening van het GUM uitgekeken als mooiste moment van dit academiejaar. “Maar nu zijn er dringender en belangrijker initiatieven”, schrijft hij op de facebookpagina van de UGent, “een wetenschappelijk onderzoek waar iedereen kan aan meedoen als voorbeeld van netwerk. Neem deel aan de corona-studie. De vragen beantwoorden kost amper tijd of moeite. Het laat wetenschappers toe te doen waar ze goed in zijn: data verzamelen, analyseren en wetenschappelijk onderbouwde conclusies trekken. Vergeet Facebook even en doe het nu: https://www.uantwerpen.be/nl/projecten/corona-studie/ ". (n.v.d.r.: dit onderzoek van Universiteit Antwerpen loopt momenteel elke dinsdagnamiddag)

En doe mee aan alle andere onderzoeken, zou ik durven zeggen, maar wees ook niet bang je ethische reflecties erover te uiten en te bediscussiëren. Uit die chaos van data, met de nodige twijfels onderbouwd, kan men modellen ontwerpen, nieuwe metingen vooropstellen, bevragen en met verbeelding werken naar meer kennis die we via netwerken zullen kunnen omzetten voor een betere volksgezondheid ten dienste van iedereen. Dat hoop ik, daar wil ik zelfs niet aan twijfelen en dat willen we met iedereen binnenkort vieren in het Gents Universiteitsmuseum & de Plantentuin.

 

Met dank aan Philippe, Alice, Annelies, Marjan en alle andere medewerkers en natuurlijk ook aan 4de We ST-Bavo.

Marc Cosyns werkte ook mee aan de video rond het toekomstige Museumplein, die kan je hier bekijken.

Foto GUM: Marc Cosyns

Foto Graffitistraatje: Bob Oeyen

Met steun van

Radio 2 Logo De Standaard Logo