Gids Lieve neemt je mee voorbij grenzen in BORDERS
Hoe is het om jongeren mee te nemen door een expo die grenzen voortdurend in vraag stelt? In dit interview deelt gids Lieve DHont haar ervaringen met het rondleiden in BORDERS. Ze vertelt hoe jongeren reageren, welke vragen blijven hangen en hoe de tentoonstelling tot nieuwe inzichten leidt. Laat je meenemen in haar blik achter de schermen van deze prikkelende expo.
Lieve D'Hont is gids in GUM & Plantentuin en leidt voornamelijk jongeren en kinderen doorheen de tentoonstellingen in het museum. Samen met gidsen Tania De Mulder en Marc Cosyns verdiepte ze zich in het verhaal achter de nieuwe expo BORDERS. Uit deze samenwerking groeide een boeiende rondleiding.
"Na een fantastische en gevarieerde onderwijscarrière kon ik als gids terecht in het GUM. Als enthousiaste verhalenverteller wil ik élke bezoeker raken en hen een interessante, uitdagende en verbindende tijd laten beleven tussen al die prachtige objecten. De dynamische uitwisseling met de bezoeker over wetenschap, twijfel en kunst daagt mijn brein uit, scherpt mijn creativiteit aan en houdt mijn perspectief als zestiger fris en jeugdig!"
Het verhaal van BORDERS
In de nieuwe expo verkennen kunstenaars en wetenschappers wat grenzen zijn, wat ze betekenen en hoe ze voortdurend veranderen. Wetenschappelijk onderzoek, hedendaagse kunst en fascinerende objecten uit de collecties van GUM en Plantentuin komen er samen. De tentoonstelling brengt een brede waaier aan perspectieven, met twijfel als centraal uitgangspunt.
Door de grote diversiteit aan objecten was het even zoeken naar hoe de gidsen het verhaal konden brengen waarin duidelijk wordt dat grenzen als een breed en voortdurend veranderlijk begrip gezien kunnen worden. Lieve legt uit dat ze haar draai in de expo al doende heeft gevonden. Door in interactie te gaan met bezoekers en goed aan te voelen wie ze voor zich heeft, stemt ze haar rondleiding spontaan af op de groep.
“Ik voel en scan de groep, en op basis daarvan kies ik de objecten waar ik wat dieper op inga." Hoewel ze een parcours in haar hoofd heeft, ligt dat niet vast.
Haar doel is om in te spelen op de verwachtingen van de bezoekers, hen tegelijk te verrassen en uit te dagen. “Je kan mensen pas echt prikkelen als je vertrekt vanuit hun eigen interesses.”
Bij welk object of verhaal uit de expo sta je het liefst stil?
“Dat vind ik meteen een moeilijke vraag, het aanbod van de expo is zo groot en divers. Als ik dan toch een keuze moet maken, dan vind ik het verhaal van de edelherten zo fascinerend. Het edelhertgewei is ook een mooi object dat een beetje geïsoleerd op een prachtige muur hangt. Ik begin het verhaal met de context te geven van de Berlijnse Muur en het Ijzeren Gordijn en wat psychologen vertellen over de impact van die fysieke barrière op de mens. Het verhaal begint vaak met een geschiedenisles, maar gaat dan over naar de les biologie en psychologie."
"Het is ook een thematiek die een knipoog maakt naar een aantal hedendaagse fenomenen. Het bouwen van muren langs landsgrenzen en mensen die in gevaarlijke gebieden leven, dat zijn heel actuele thema’s die bezoekers aanspreken.”
“Het fenomeen dat die groepen herten mogelijks nog altijd intergenerationeel angsten doorgeven ook al is die afsluiting en dat gevaar er niet meer, fascineert de bezoekers. Vaak worden angsten op een bewuste of onbewuste manier doorgegeven.”
“Ik geef dan als voorbeeld dat je angst voor spinnen misschien voortkomt uit je moeder, die diezelfde angst heeft. Die herkenbaarheid is soms leuk maar kan ook aangrijpend zijn. Als ik in de hogere graden van het secundair onderwijs het woord intergenerationeel trauma laat vallen dan merk ik ook dat er soms verhalen loskomen die ze toch even kwijt willen op dat moment.”
Welke objecten blijven hangen bij jongeren?
Lichaamsvreemd
“De menselijke haarbezoar in het deel ‘Vreemd(eling)’ wekt ook veel interesse.” Bezoars zijn steenachtige massa’s in maag of darmen, ze bestaan uit lichaamsvreemd materiaal dat het lichaam niet kan verteren. Het komt vooral voor bij herkauwers maar is ook al gevonden bij de mens. “Velen zijn ervan geschokt dat dit ook kan voorkomen bij mensen en willen er graag meer informatie over.”
Ook het kader van dokter Eeman, een groot kader met allerlei kleine voorwerpen, wakkert discussie aan en opent nieuwe perspectieven. Het is een van de eerste objecten die je in de expo tegenkomt. Het hing in het dokterskabinet van Fernand Eeman en bevat objecten die hij uit de slokdarm en luchtpijp van vooral kinderen verwijderde. Hij noteerde er ook bij hoelang ze in het lichaam vast hadden gezeten. Deze lichaamsvreemde voorwerpen maakten tijdelijk deel uit van het lichaam en overschreden zo letterlijk een grens.
“Bij 'Vreemd(eling)' speel ik ook een spel waarin we bespreken of iets lichaamseigen of lichaamsvreemd is, zoals het snot in je neus versus het snot in je zakdoek. De verschillende meningen dagen de bezoekers uit om andere perspectieven aan te gaan."
"Als ik dan evalueer aan het einde van de rondleiding zeggen mensen vaak dat ze niet verwacht hadden dat het thema ‘Borders’ zo breed geïnterpreteerd kan worden.”
Liminaliteit
De bezoekers worden in het laatste gedeelte van de expo ‘Niemandsland’ aangetrokken door de narrenkap, ontworpen door drama-onderzoeker Madonna Lenaert. Lieve vertelt dat ze ‘liminaliteit’ een mooi begrip vindt. Liminaliteit betekent letterlijk 'tussenfase', een toestand waarin iets zich tussen twee stadia of identiteiten bevindt. “Het is een term die meer en meer gebruikt wordt en effectief blijft hangen bij de jongeren."
"Van de nar als liminaal figuur maak ik dan een bruggetje naar de overgangsrituelen met als voorbeeld het hyenamasker uit Mali. Je kan de verschillende thema’s aan elkaar linken. Zo werd de puberteitscrisis al bij Vreemd(eling) besproken vanuit etnografisch onderzoek. Eenmaal aangekomen bij het thema Niemansland, bespreken we het masker en de overgang van de jongen naar man als liminale fase in het leven”
Welke thema’s bespreek je nog met jongeren om aan te sluiten bij hun leefwereld?
“Een goed voorbeeld is de vogels die getracked worden. Dan hebben we het over elkaar tracken. Kunnen je ouders zien waar je bent en kan jij dat ook zien van hen? Hoe voel je je daarbij? Dan praten we over grenzen aangeven, controle uitoefenen, etc.
“Ik sta ook graag stil bij het onderzoek van antropologen Margaret Mead en Derek Freeman naar de Samoaanse meisjes. Hun onderzoek draait om de vraag of puberteit vooral door nature of nurture wordt bepaald. Het is een onderwerp dat heel dicht bij de levensfase van de jongeren aansluit. Aan de hand van een stellingenspel bevorderen we hierover het gesprek.”
In 1925 onderzocht antropoloog Margaret Mead hoe Samoaanse meisjes hun puberteit beleven. Ze stelde vast dat die als vrij aangenaam werd ervaren omdat de Samoaanse cultuur seksueel vrijer was dan de Amerikaanse cultuur. Mead concludeerde dat puberteit sterk cultureel bepaald is. Zestig jaar later voerde Derek Freeman een vervolgstudie uit waarmee hij wilde aantonen dat puberteit wel een biologisch gegeven is. Hij interviewde de Samoaanse Chiefs over hun streng bewaakte dochters, genaamd Taupo. Daaruit besloot hij dat deze meisjes wel een puberteitscrisis meemaakten. Daarnaast hadden een aantal vrouwen hem verteld dat ze destijds verzinsels hadden verteld aan Margaret Mead. Zijn onderzoek kreeg echter ook kritiek: de cultuur was in die 60 jaar sterk verchristelijkt en hij sprak niet met de Taupo zelf. Vandaag zijn antropologen het erover eens dat beide studies fouten en vooroordelen bevatten. Tot op vandaag blijft de vraag 'nature of nurture?' overeind.
Waar haal je de meeste voldoening uit?
"Het feit dat jongeren echt met andere perspectieven naar buiten wandelen, en het begrip grenzen in de breedste zin van het woord hebben leren kennen. Ik vind het ook belangrijk om als gids de visie van GUM & Plantentuin te vertolken. Ik koppel terug naar hoe kunstenaars en wetenschappers denken over grenzen en welke soorten grenzen er zijn. De bezoeker komt aan het einde van de rondleiding uit op een bredere en kritische manier van denken, iets wat ze niet altijd verwacht hadden bij het begin. Dan is mijn missie geslaagd.”
Boek een rondleiding
De tijdelijke tentoonstelling is niet alleen te ontdekken op eigen houtje, maar ook met een gids! Kom je langs met een groep of een klas, dan je zelf een moment vastleggen waarop je dat wilt doen.
Wil je echter BORDERS ontdekken met een gids, zonder dat je deel uitmaakt van een grotere groep? Dan is een open rondleiding voor individuen iets voor jou! Samen met andere enthousiastelingen neemt een gids je mee door de expo en ontdek je zo het verhaal en een reeks boeiende objecten. De rondleidingen vinden plaats op Late Donderdagen en op elke derde zondag van de maand. Daarnaast zijn er ook rondleidingen over de grenzen in de botanische wereld in de Plantentuin. Deze Grenzeloos Groen?-rondleidingen vinden ook plaats op elke derde zondag.
